Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 27-29 Haziran tarihlerinde İstanbul’da düzenlenecek Global Ulaştırma Koridorları Forumu öncesinde düzenlenen toplantıda basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
Özellikle Kalkınma Yolu Projesi’nin finansmanı, yap-işlet-devret modeli ve Orta Koridor’un Türkiye iktisadına tesirleri hususlarında dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
Kalkınma Yolu’nun somut hale gelmesi için gerekli mutabakat ve finansman modeliyle ilgili soruları yanıtlayan Bakan Uraloğlu, projenin yüzde 95 düzeyinde tamamlandığını ve imaline başlama imkanını yakaladıklarını belirtti. Projenin yalnızca hududa yakın bölgelerde ayrıntı çalışmalarının sürdüğünü tabir etti.
Finansman konusunda birçok alternatifin konuşulduğunu aktaran Uraloğlu, Irak’ın projeyi ham petrol karşılığı yaptırmak yerine memleketler arası finansmanla gerçekleştirmeyi önceliklendirdiğini vurguladı. Bu tercihin gerisinde, finanse eden ülkelerin koridoru canlandırmaya katkı sağlayabileceği beklentisi olduğunu söyledi.
Bakan Uraloğlu, finansman modelinde Türkiye ve Irak olarak ortak bir şirket kurulmasından kelam etti. Ayrıyeten, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın da dahil olduğu dörtlü bir mutabakatın bulunduğunu ve dört ülkenin teşebbüsüyle bir fon aracılığıyla yahut fon kurulmasıyla projenin finansmanının sağlanabileceğini lisana getirdi. Bakan, projenin önümüzdeki sene imaline başlayabileceklerini düşündüğünü söz etti.
Ulaştırma Koridorları Forumu’ndaki beklentiye ait ise, “Dörtlü bakanlar tepesi de düşündük. Lakin malum şu savaştan ötürü birazcık orada tahminen istediğimiz bakan katılımlarında birazcık problem olabilir. Burada süreci elbette forumun kıymetli bir kesimi olacak fakat bu türlü spesifik olarak bir yalnızca foruma yönelik bir gelişme çok da olacağını düşünmüyorum” dedi.
Yap-işlet-devlet modeli ve kamu özel işbirliği projeleri
Yap-işlet-devret (YİD) modeliyle yapılan otoyolların mukavele müddetleri bittiğinde ne olacağına dair sorusuna Bakan Uraloğlu, detaylı bir karşılık verdi. Bakan, İstanbul-İzmir Otoyolu’nun 2035’te, Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve devamındaki otoyolun 2028’de, Kuzey Marmara Otoyolu’nun tamamının 2029 ve 2030’da, Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu’nun 2030’da, Ankara-Niğde Otoyolu’nun 2035’te ve Çanakkale Köprüsü ile otoyollarının 2034’te bakımları yapılmış bir halde kamuya teslim alınacağını açıkladı.
Bakan Uraloğlu, bu otoyolların teslim alındığında tekrar işletme ihalesine çıkılabileceğini yahut Karayolları Genel Müdürlüğü’nün kendisinin işletebileceğini belirtti. Uraloğlu, “Muhtemelen orada makul fiyatlar noktasında, yani önemli indirimlerle bir arada bugün o geçişleri sağlıyoruz. Makul fiyatlar noktasında muhtemelen ya Karayolları Genel Müdürlüğümüz kendisi işletir ya da bir işletme modeliyle onu ihale eder.” dedi.
Bakanlık olarak irili ufaklı 70 civarında YİD projesi hayata geçirdiklerini söyleyen Uraloğlu, “Yaklaşık 51 milyar dolarlık yatırım yapmışız kamu özel işbirliğiyle. 51 milyar dolarlık o günkü koşullarda. Bugün yapmış olsak, maliyet 83 milyar dolar olurdu. Karlı mıyız, değil miyiz? Elbette tartışalım” dedi. Çanakkale Köprüsü ve 101 kilometrelik irtibat yolunun imal bedelinin finansman hariç 2 milyar 534 milyon euro olduğunu, bugünkü maliyetinin ise 4 milyar euronun üzerinde olacağını örnek vererek, yapılan bu yatırımların vaktinde yapılmasının karlılık açısından kıymetli olduğunu söz etti.
Orta Koridor’un bilakis göç üzerindeki tesiri
Trakya bölgesindeki yol düzenlemeleri ve Orta Koridor’un bilakis göç üzerindeki tesiriyle ilgili sorusuna Bakan Uraloğlu, Trakya bölgesinde Kınalı-Malkara ortasında eksik kalan otoyola başlandığını ve transit trafiğin oraya alınacağını söyledi.
Orta Koridor’un kentlerden geçmesi ve bilakis göç beklentisi hakkında ise, “İstanbul’un imkanlarını Anadolu’ya, yanlışsız nasıl eriştiririz? Ulaştırma Bakanlığı olarak bu konuda hakikaten çok önemli işler yaptık. Şayet yapmamış olsaydık bugün İstanbul’un nüfusu daha da fazla olur daha da yaşanılmaz durumda olurdu” dedi. Lojistik merkezlerin ve üretim merkezlerinin kurulmasıyla batıya gerçek olan göçün duracağını, aksine bir planlamaları olmamakla birlikte bu türlü bir beklentilerinin olduğunu ve gelecekte bunu planlamanın da gerçek olacağını düşündüğünü tabir etti.
Orta Koridor’un Çin eserlerini Avrupa’ya daha süratli ve ucuza ulaştırarak Türkiye ihracatı açısından bir risk oluşturup oluşturmayacağı sorusunu yanıtlayan Bakan Uraloğlu, şu anki doğu-batı aksındaki yüklerin yüzde 90-95’inin deniz yoluyla taşındığını, demiryolu ve karayoluyla taşınan yükün yüzde 10’un altında olduğunu belirtti. Kuzey Koridor’dan geçen yükün dahi yüzde 5 düzeyinde olduğunu, Orta Koridor’un ise şimdi yüzde birkaç mertebesinde olduğunu söz etti.
Bakan, “Büyüklüklere baktığınız zaman bizim beklediğimiz sayılara gelmiş olsa bile esasen alternatifi var, vakte gereksinimi olan ya da tahammülü olan bir yük deniz yoluyla gidiyor aslında. Biraz daha uzun müddette gidiyor. Hasebiyle hani bu türlü bir tasanın ben hakikat olduğunu düşünmüyorum soru gerçek olmakla beraber” dedi.
İstanbul-İzmir Otoyolu örneğini veren Bakan, bu güzergahın yapılmasının akabinde 12 organize sanayi bölgesinin güzergaha yakın yerlerde kurulduğunu hatırlattı. Uraloğlu, “Dolayısıyla Türkiye yalnızca bir geçiş koridoru olmayacak, yalnızca bir navlun fiyatlarıyla yetinmeyecek, lojistik ve üretim manasında da önemli avantajlar sağlayacaktır” diyerek soruya ait yanıtını tamamladı.
Denizcilik yatırımları zayıf kalmıyor
2002’den bu yana yapılan 293,5 milyar dolarlık yatırım içinde denizciliğin 4 milyar dolarla zayıf kalıp kalmadığı ve Kanal İstanbul projesinin son durumuyla ilgili sorusuna Bakan Uraloğlu yanıt verdi.
Bakan, denizcilik noktasında Türkiye üzerinden olan yük hareketini yönetebilecek kadar kapasite olduğunu ve yeni tesisler yaptıklarını belirtti. Filyos Limanı’nın ticari kullanıma açıldığını, Rize-İyidere’de büyük bir lojistik merkez hayata geçirildiğini, Akdeniz’de Mersin ve Adana’da iki yeni liman planlandığını söyledi. Çandarlı Limanı’nın da muhtaçlık durumunda hizmete sunulabilecek önemli bir kapasiteye sahip olduğunu belirterek, denizcilikte bir darboğaz beklentilerinin olmadığını tabir etti.
Toplantıda Uraloğlu’na Rusya-Ukrayna savaşından ötürü kuzey koridorda oluşan güvensizlik ortamının mümkün bir barışla birlikte Orta Koridor’u daha az kıymetli hale getirip getirmeyeceği soruldu. Orta Koridor’un alternatiflerinin olması gerektiğini ve Zengezur Koridoru’nun da değerli bir alternatif oluşturacağını ekleyen bakan, kuzey koridorun kapasitesinin halihazırda dolmuş durumda olduğunu, günde 60 tren geçtiğini ve yılda 20 bin trene ulaştığını tabir etti.
Yeni ve büyük yatırımlar yapılmadığı sürece kapasite artışının sıkıntı olduğunu vurgulayan Uraloğlu, bu nedenle kısa, orta ve uzun vadede Orta Koridor’u zayıflatacak bir duruma gelinmeyeceğini zira zati kuzey koridorun şu anda hakikaten güçlü olduğunu söyledi.
