EBRD’nin “Orta Doğu’daki çatışmanın potansiyel ekonomik etkisi” başlıklı son Bölgesel Ekonomik Güncellemesi’ne nazaran, Basra Körfezi’ndeki üretim ve nakliyecilik çizgilerinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle güç fiyatları keskin biçimde yükseldi.
Petrol ve doğalgaz fiyatları tarihî dorukların altında kalmaya devam etse de aksaklıkların sürmesi halinde fiyatlar daha da artabilir.
Analize nazaran, petrolün varil fiyatının uzun mühlet 100 doların üzerinde kalması, kimyasallar ve metallerde tedarik zinciri aksaklıklarının devam etmesi halinde, global ekonomik büyüme en az yüzde 0,4 puan azalabilir ve enflasyon ise yüzde 1,5 puanın üzerinde artabilir.
Bu senaryoda, EBRD’nin faaliyet gösterdiği bölgelerdeki ekonomik büyüme de yüzde 0,4 puana kadar aşağı taraflı revize edilebilir.
Gerilimin tesirleri, ziraî girdiler ve sanayi tedarik zincirlerinde de hissediliyor. Global gübre ham hususu ticaretinin kıymetli bir kısmı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Bu durum besin fiyatlarının artma riskini yükseltiyor. Körfez ticaret yollarındaki aksaklıklar, alüminyum, kükürt, helyum, petrokimyasallar ve plastikler üzere kritik girdileri de etkileyerek global enflasyonist baskıları artırabilir.
Körfez İşbirliği Kurulu (GCC) ile ticaret, EBRD bölgelerindeki birçok iktisat için değerliyken, İran ile direkt ticaret sonlu seviyede kalıyor.
Irak üzere Hürmüz Boğazı üzerinden ihracata bağımlı ekonomiler özel zorluklarla karşılaşabilir lakin bu ülkelerde buğday üzere temel emtialara ait mevcut stoklar belli bir tampon sağlıyor.
Sermaye çıkışları hızlanabilir
Öte yandan, Orta Doğu’da turizme bağımlı ekonomilerde ziyaretçi sayılarının düşmesi beklenirken, tansiyon ülke ekonomilerinde finansal şartların sıkılaşmasına yol açıyor. Kimi ekonomilerden sermaye çıkışları şu ana kadar yönetilebilir seviyede kaldı lakin global finansal şartların daha da bozulması halinde sermaye çıkışları daha da hızlanabilir.
EBRD’ye nazaran, iktisatların dış ticaret hadlerindeki şokları ne ölçüde dengeleyebileceği, mali ve dış tamponlarının gücüne bağlı olacak.
EBRD’nin faaliyet gösterdiği 40’tan fazla ülke ortasında Türkiye başta olmak üzere, Mısır, Irak, Kenya, Lübnan, Ürdün, Moldova, Moğolistan, Senegal, Tunus, Ukrayna, Azerbaycan, Yunanistan, Nijerya üzere ülkeler yer alıyor.
EBRD Başekonomisti Beata Javorcik, yaptığı değerlendirmede, Orta Doğu’daki tansiyonun, jeopolitik şokların güç piyasaları, tedarik zincirleri ve finansal şartlar üzerinden ne kadar süratli yayılabildiğini gösterdiğini belirtti.
Enerji fiyatlarındaki artışın, Avrupa imalat bölümü için aslında şiddetli olan bir devirde gerçekleştiğini aktaran Javorcik, “Çatışmanın daha geniş tesirlerinin, Orta Avrupa’da yüksek savunma harcamaları ve güney ile doğu Akdeniz ile Sahra altı Afrika’da yüksek borç servis maliyetleri nedeniyle esasen zorlanan kamu bütçeleri üzerinde ek baskı yaratması mümkün. Çatışmanın tesirleri, çatışma sona erdikten sonra da devam edebilir” tabirlerini kullandı.
