ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı taarruzlar ile İran’ın misillemeleri üçüncü haftasında devam ederken bu ülkelerle temaslı ticari gemiler için Hürmüz Boğazı “fiilen” kapalı kalmaya devam ediyor.
Günlük yaklaşık 20 milyon varil ile dünya petrol talebinin yüzde 20’sinin taşındığı bu stratejik geçitten ham petrol ve petrol eserleri ticaretinin durma noktasına gelmesi, petrol piyasalarında arz tasalarını derinleştirirken fiyatlarda da sert yükselişlere yol açıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, Körfez’deki tedarikin azalmasıyla bu ay prestijiyle günlük yaklaşık 10 milyon varil petrolün devre dışı kalacağını öngörürken bunun “dünya petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintisi” olduğunu bildirdi.
Uluslararası referans kabul edilen Brent çeşidi ham petrolün vadeli varili, taarruzlardan evvelki son süreç günü olan 27 Şubat’ta 73,01 dolardan kapanırken akınların sürdüğü bu periyotta 114,3 dolara kadar yükselerek 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek düzeyini gördü.
Bu süreçte bölgeden gelen haber akışına nazaran dalgalı bir seyir izleyen Brent petrolün varili halihazırda 100 doların çabucak altında seyrediyor.
Petrol piyasasındaki arz kısıtı global tedarik zincirlerinde aksaklıklara yol açarken fiyatlardaki sert yükseliş enflasyonist baskıları artırarak ekonomileri tehdit ediyor.
Hürmüz Boğazı açılırsa fiyatlar süratle düşebilir
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings’in tahliline nazaran, petrol fiyatlarındaki artışın uzun sürmemesi halinde global iktisatta bu yıl yüzde 2,6 ile istikrarlı büyüme bekleniyor. Fakat petrolün varil fiyatının 100 dolar düzeyinde kaldığı “olumsuz senaryoda”, değerli bir global arz kesintisi yaşanma riski yüksek.
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, petroldeki fiyat artışı ve arz kısıtının uzun mühlet devam etmesi halinde enflasyonun keskin formda yükselebileceğini ve ekonomik büyümede besbelli biçimde düşüş görülebileceğini belirtti.
Temel senaryolara nazaran petrol fiyatlarındaki bu artışın “görece kısa ömürlü” olduğunu lisana getiren Coulton, “Ancak petrol fiyatlarının bir yıl 100 dolar düzeyinde kalması halinde, dört çeyrek sonunda global gayrisafi yurt içi hasıla yarım puan daha düşük olabilir. Bu da 500 milyar dolarlık bir şok manasına gelir” dedi.
Coulton, şu an için Orta Doğu’daki çatışmanın global iktisattaki tesirlerinin “büyük olasılıkla geçici” olduğunu düşündüğünü lisana getirerek, çatışma öncesinde petrol piyasasında arz fazlası bulunduğunu ve Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılması sonrası fiyatların hayli süratli formda geri düşebileceğini kaydetti.
Öte yandan, gücün yanı sıra Körfez bölgesinin besin, kimyasallar ve öbür imalat üretimi için birçok girdinin de kıymetli bir tedarikçisi olduğuna işaret eden Coulton, bu nedenle emtia fiyatlarında da artışlar görüldüğünü belirtti.
“Körfez’deki petrol ve gaz ihracatçıları ağır darbe alıyor”
ING Think’in son tahliline nazaran, güç piyasaları, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol ve gaz akışındaki kesintinin daha uzun sürebileceğini daima fiyatlamak zorunda kalıyor. Tansiyonun azalacağına ya da bu kritik dar boğazdan petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) akışının yine başlayacağına ait ise çok az işaret var.
Chatham House Orta Doğu ve Kuzey Afrika Programı Analisti David Butter’ın tahliline nazaran ise ekonomileri büyük ölçüde petrol ve gaz gelirlerine bağımlı olan Körfez üreticileri kaybedilen gelirler nedeniyle ağır bir bedel öderken bölgedeki ithalatçı ülkeler de artan yakıt maliyetleri ve döviz gelirlerindeki kayıplardan kaynaklanan baskılarla karşı karşıya.
LNG tesisine yönelik akın sonrasında üretimi durduran Katar’ın ihracatında bir aylık kesintiden kaynaklanan finansal kaybının en az 4 milyar dolar olacağı iddia ediliyor.
Körfez bölgesinde petrol bağımlılığı en yüksek iktisat olan Irak’ta ise bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturan ham petrol ihracatının büyük kısmı Basra Petrol Terminali’nden Körfez ve Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Bu gelirin uzun periyodik kaybının bütçe harcamalarının yarısından fazlasını oluşturan kamu maaşları ve emeklilik ödemelerinin ödenmesini zorlaştırabileceği öngörülüyor.
