ABD/İsrail-İran Savaşı’nda bir ay geride kalırken, global petrol arzı için kritik ehemmiyetteki Hürmüz Boğazı’nda ticaretin durma noktasına gelmesiyle daralan tedarik ve artan risk primi jet yakıtı fiyatlarını iki katına çıkardı.
ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı taarruzlar ve akabinde Tahran idaresinin misillemeleri sonrası bölgesel bir gerginliğe dönüşen çatışmalarda 1 ay geride kaldı.
Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor.
Dünyadaki günlük petrol talebinin yüzde 20’si (yaklaşık 20 milyon varil) bu stratejik geçitten taşınıyor. Kelam konusu ölçünün 15 milyon varilini ham petrol, 5 milyon varilini petrol eserleri oluşturuyor.
ABD/İsrail-İran Savaşı’nın 28 Şubat’ta başlamasının akabinde Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi geçişlerinde yaşanan önemli aksaklıklar ve güvenlik risklerinin artması sonrası, global petrol piyasalarında değerli ölçüde tedarik devre dışı kaldı.
Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, arz kısıtı jet yakıtı başta olmak üzere öteki petrol eserlerinde de fiyat baskısını artırdı.
Avrupa jet yakıt talebinin yüzde 30’unu Basra Körfezi’nden karşılıyor
S&P Küresel Energy datalarından derlenen bilgilere nazaran, Orta Doğu’dan Kuzeybatı Avrupa’ya her gün 177 bin varil jet yakıtı tedarik edilirken, 31 bin varil Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e, 100 bin varil Afrika’ya ve 17 bin varil Asya’ya gidiyor. Bölgeden 34 bin varil jet yakıtı ise Süveyş Kanalı’nı geçerek çoğunluğu Mısır olmak üzere Kızıldeniz’e ulaşıyor.
Özellikle Avrupa üzere Basra Körfezi tedarikine büyük ölçüde bağımlı bölgeler, tedarik aksaklığı karşısında en kırılgan bölgeler ortasında yer alıyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) datalarına nazaran Avrupa jet yakıt talebinin yaklaşık yüzde 30’u Basra Körfezi’nden karşılanıyor. Avrupa’da jet yakıt arz güvenliği, bir aylık talebe karşılık gelen ticari stoklara dayanıyor.
Öte yandan Hindistan ve Çin üzere potansiyel alıcılar da iç piyasa açısından arz kısıtlarıyla karşı karşıya. Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrolün yüzde 80’inden fazlası Asya pazarlarına ulaşıyor. Boğaz’da ticari gemi trafiğinin çok kısıtlı seyretmesi, Asya pazarlarında jet yakıtı rafinasyonu için gereken petrol arzına erişimi sınırlıyor.
Artan savaş riski primleri ve Ümit Burnu üzerinden yapılan uzun rotalar da maliyetleri yükseltirken, teslimat müddetlerini uzatıyor.
“Fiziksel kısıt” telaşları fiyatlardaki artışta tesirli oldu
Hürmüz Boğazı’ndaki taşıma kapasitesinde ani geri çekilme ve sigorta primlerindeki sert artış arzı sıkılaştırırken, fizikî kısıt telaşlarının büyümesiyle jet yakıtı marjları ve eser primleri bir ayda keskin formda arttı.
IATA datalarına nazaran global jet yakıt endeksinde 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan fiyatlar, 27 Mart prestijiyle yüzde 95,2 artışla 195,2 dolara yükseldi.
Jet yakıtın ton başı fiyatı ise 1541 dolara ulaştı.
AA muhabirinin S&P Küresel Energy’den edindiği bilgilere nazaran Platts endeksinde Kuzeybatı Avrupa jet yakıtının maliyet, sigorta ve navlun dahil fiyatı 27 Şubat’taki 873,2 dolar düzeyinden 27 Mart’ta 1704,5 dolara yükseldi. Platts bilgileri de fiyatların birebir devirde yüzde 95 arttığını teyit etti.
Uçak bileti fiyatlarında baskı oluşturuyor
Jet yakıtı, hava yolu şirketlerinin en büyük maliyet kalemlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Bu nedenle jet yakıt fiyatlarındaki sert yükseliş, uçak bileti fiyatları üzerinde artış baskısı oluşturuyor.
Dünyanın en büyük hava yolu şirketlerinden United Airlines Üst Yöneticisi Scott Kirby, geçen hafta yaptığı açıklamada şirketin artan jet yakıt maliyetlerini karşılayabilmesi için uçak bileti fiyatlarının yüzde 20 yükselmesi gerektiğini belirtti.
