Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa Birliği’ni (AB) takiben Ulusal Hesaplar Sistemi’nde ana revizyon kapsamında tamamlanan çalışmalara ait bilgi verdi.
TÜİK’ten yapılan açıklamada, Ulusal Hesaplar Sistemi’nin, belli bir periyot içinde bir ülkenin ekonomik faaliyetlerinin, bileşenlerinin ve bunlar ortasındaki bağlantıların ölçülmesi için oluşturulduğu belirtildi.
Sistemin dinamik yapıya sahip olduğu, bu nedenle iktisadın ölçüm çalışmalarının muhakkak aralıklarla güncellenmesi gerektiği söz edilen açıklamada, “Uyumlaştırılmış Avrupa Revizyon Politikası” doğrultusunda 5 yılda bir kelam konusu sistemde ahenkleştirmeye dayalı ana revizyon yapıldığı bilgisi verildi.
Avrupa Birliği üye ülkeleri tarafından geçen yıl ana revizyonun gerçekleştirildiği belirtildi.
Bu kapsamda, ayrıntılı program ve ulusal uygulama stratejileri geliştirildiği, Eurostat ile projeler yürütüldüğü, sınıflama, iş kayıtları ve çerçevesi, anketler ve idari bilgi kaynakları ile bilgi teknolojileri altyapısının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmaların tamamlandığı söz edildi.
Açıklamada, 1 Eylül’de yayımlanacak “Dönemsel GSYH II. Çeyrek, 2025”, “Yıllık GSYH, 2024” ve “Arz ve Kullanım Tabloları, Girdi-Çıktı Tabloları, 2023” haber bültenlerinde Ulusal Hesaplar Sistemi’ne ait çalışmalar konusunda şu bilgiler verildi:
“İdari kayıt datalarının daha aktif kullanılmasıyla birlikte e-fatura bilgilerinin işlenerek teşebbüslerin girdi yapısına ait bilgi derlenmiştir. İdari kayıt datalarında gerçekleşen güzelleşmeye paralel olarak elde edilen yeni data kaynakları kullanılarak, arz ve kullanım tabloları ve girdi-çıktı tabloları A-64 seviyesinde hazırlanmıştır. 2023 arz ve kullanım tabloları, Ulusal Hesaplar Sistemi ve Avrupa Hesaplar Sistemi’ne uygun olarak gayrisafi yurt içi hasıla hesaplamalarının tümünün dengelendiği sistemi sağlamıştır. Arz ve kullanım tablolarıyla dengelenen yıllık gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) çalışmalarında cari fiyatlarla üretim, harcama ve gelir sistemine, zincirlenmiş hacim endeksiyle de üretim ve harcama yoluna nazaran hesaplamalar tamamlanmıştır. 2015-2023 yılları için tüm üretim ve harcama bileşenlerinin tümü arz ve kullanım tablolarının yine dengelenmesiyle tekrar hesaplanmıştır. Yine oluşturulan üretim ve orta tüketim (girdi) matrisleri ile NACE Rev.2 faaliyet sınıflaması A86 seviyesinde faaliyetlerin üretim ve orta tüketimleri hesaplanarak katma bedele ulaşılmıştır. Makro ve mikro sistemler kullanılarak seri 1995 yılına kadar A21 seviyesinde geri çekilmiştir.”
Gelir formülüyle GSYH
Ekonominin gelişiminin gerçek ve yeni bir fotoğrafını sağlamak maksadıyla, üretim, harcama ve gelir yoluyla çeyreklik GSYH serilerinde revizyon çalışmalarının hesaplara yansıtıldığı, yeni idari kayıtların sisteme dahil edildiği bildirilen açıklamada, hesaplamaların cari fiyatlarla ve zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH serileri A-10 seviyesinde yapıldığı, 1998 yılından başlayan serilerin 1995 yılına kadar geri çekildiği, 2015 yılı sonrası için hesaplamaların direkt, 2015 yılı öncesi için dolaylı prosedürler kullanılarak geriye alındığı tabir edildi.
Açıklamada, zincirlenmiş hacim endeksiyle GSYH hesaplanırken, çeşitli kaynaklardan elde edilmiş cari büyüklüklerin üretim ve orta tüketim için hesaplanan deflatörler ile fiyat tesirinden arındırıldığı, evvelki yıl ortalama fiyatları kullanılarak ESA-2010 tavsiyesine uygun, yıllık çakışma/bağlantı zincirleme metodu uygulaması ve aktüel zincirlenmiş hacim endeksi serilerinin baz yılının 2009=100 olarak devam ettirildiği belirtildi.
Cari fiyatlarla GSYH ve zincirlenmiş hacim endekslerinin arındırılmamış bilgilerinin 1995 yılına kadar revize edildiği kaydedilen açıklamada, “Bu nedenle ana revizyon siyaseti gereği, ‘takvim tesirinden arındırılmış’, ‘mevsim tesirlerinden arındırılmış’ ve ‘mevsim ve takvim tesirlerinden arındırılmış’ datalar 1995 yılına kadar revize edilmiştir. Gelir prosedürüyle GSYH varsayımında, iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan datalar direkt gelir metoduyla GSYH hesabına dahil edilmiştir. Bunun yanı sıra iş gücüne yapılan ödemeler hesabında kullanılan kayıt dışı oranları güncellenmiş ve hesaba yansıtılmıştır. Gelir hesabının GSYH, sabit sermaye tüketimi ve vergi bileşenleri de üretim ve harcama prosedürlerinde yapılan revizyon çalışmaları doğrultusunda güncellenmiştir. Tüm bu değişiklikler sonucunda, gelir usulünde artık hesap ögesi olarak kabul edilen ‘işletme artığı/karma gelir’ değişkeni de revize edilmiş, tüm gelir bileşenleri 1995 yılına kadar geri çekilmiştir” sözü kullanıldı.
Süreksiz müdafaa statüsündeki Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklendi
Açıklamada, üretim sistemine nazaran cari fiyatlarla yıllık GSYH bilgilerinin periyotlara dağılımının 1995-2014 devri için A21 seviyesinde katma bedel, 2015–2025 devri içinse A86 seviyesinde üretim ve orta tüketim serileri üzerinden gerçekleştirildiği belirtildi.
Geçici muhafaza statüsüyle ülkede bulunan Suriyelilerin kişi başına GSYH nüfusuna dahil edildiği belirtilen açıklamada, şunlar kaydedildi:
“İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığından temin edilen bilgilere nazaran, 2013 ile 2024 yılları ortasında süreksiz müdafaa statüsüyle ülkede bulunan Suriyeliler yıl ortası nüfusa eklenerek kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla bedelleri revize edilmiştir. Ana revizyon çalışmaları kapsamında yapılan tüm değişiklikler, 2 Ekim’de yayımlanacak ‘Devlet Hesapları, 2024’, 9 Ekim’de yayımlanacak ‘Kurumsal Bölüm Hesapları, 2024’ ve 11 Aralık’ta yayımlanacak ‘İl Bazında Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, 2024’ haber bültenlerine yansıtılacaktır. Böylece ulusal hesaplar sisteminde yer alan tüm hesap setleri bütüncül olarak dengelenmiş ve kamuoyu ile paylaşılmış olacaktır.”
