Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Lideri Fatih Birol, kritik minerallerde tek bir ülkenin hakimiyetinin güç güvenliği açısından risk oluşturduğunu belirterek, “2026 yılında kritik mineraller konusunda ülkeler ortasında önemli tansiyonlar olabileceğini düşünüyorum.” dedi.
Birol, global güç kesiminin 2025 yılındaki genel seyri ve gelecek periyoda ait öngörülerine dair AA muhabirinin sorularını yanıtladı.
Jeopolitiğin güç üzerindeki tesirinin besbelli halde artması nedeniyle 2025’in güç bir yıl olduğunu söz eden Birol, bu tesirin çabucak hemen tüm güç kaynaklarında görüldüğünü söyledi.
Fatih Birol, bu yıl kritik minerallerde gelecek yılların problemli geçebileceğine dair sinyaller alındığına işaret ederek, “Kritik mineralleri bugün ekonomimizin çabucak hemen her kısmında kullanıyoruz. O bakımdan kritik mineraller bakır, çinko, magnezyum ve başkalarında önemli sıkıntılarla karşı karşıya kalabiliriz.” diye konuştu.
Enerji güvenliği açısından rastgele bir alanda tek bir ülkeye bağımlılığın önemli riskler barındırdığını, daha evvel farklı bölgelerde yapılan bu tıp kusurların ağır bedellerle sonuçlandığını lisana getiren Birol, şöyle devam etti:
“Kritik minerallerde bir ülkenin yüzde 70-80 hisseyle çok önemli bir dominasyonu var. Tek bir ülkeye bağlanmak yanlışsız değil. Güç güvenliğinin bir numaralı altın kuralı, çeşitlendirme. Mümkün olduğu kadar petrolünüzü, doğal gazınızı, kritik minerallerinizi, nükleer yakıtlarınızı değişik ülkelerden alıp, riskleri azaltmak lazım. 2026 yılında kritik mineraller konusunda ülkeler ortasında önemli tansiyonlar olabileceğini düşünüyorum.”
Birol, Türkiye’nin birtakım kritik minerallerde rezervleri olduğunu, bu kaynakların jeolojik ve ekolojik boyutlarıyla titizlikle ele alınması gerektiğini tabir ederek, “Bunları yalnızca maden olarak çıkarmak değil, rafinajı konusunda da Türkiye kıymetli bir rol üstlenebilir. Zira bu mevzuda Türkiye’nin öbür dallardan gelen değerli deneyimleri var. Dünya ülkelerinin Çin dışındaki ülkelerle çalışma ve kaynaklarını çeşitlendirme konusunun Türkiye için bir fırsat olduğunu düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.
LNG piyasasında arz bolluğu devri
UEA’nın 2025’in sonu prestijiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasında arz bolluğu yaşanacağı öngörüsünü hatırlatan Birol, “Fiyatlarda da tespit ettiğimiz üzere düşüş var ve daha da düşüş gelecek. Zira önümüzdeki 5 yıl içerisinde 300 milyar metreküp civarında yeni LNG piyasalara gelecek. LNG piyasaları uzun yıllar satıcı piyasasıydı. Alıcı piyasasına dönüşecek. Bu da Türkiye üzere ülkelerin elini güçlendirecek.” sözünü kullandı.
Fatih Birol, yeni LNG arzının yüzde 70’inden fazlasının esnek kontratlarla piyasaya sunulacağına dikkati çekerek, “Yani yalnızca A ülkesinden B ülkesine gidecek diye bir kontrat yok. Bunlar piyasalara gelecek ve piyasalarda alıcı arayacak. Bu bakımdan Türkiye üzere ülkeler için son derece hoş bir haber. İthalatçı ülkelerin ellerini güçlendirecek. İktisat için de hoş bir haber. Zira fiyatlar daha da aşağı inecek. Hem ajans olarak daha evvel tespit ettiğimiz şeyin hayata geçtiğini gördüğüm için hem de bizim üzere doğal gaz ithalat faturaları yüksek olan ülkeler için uygun bir haber olduğu için sevinçliyim.” diye konuştu.
Türkiye’de güç dalında yaşanan gelişmelere de değinen Birol, “Ülkemizde güç çeşitliliği konusunda hakikat tarafta adımlar attık. Doğal gazda yeni partnerler bulduk. Yenilenebilir güçte kıymetli merhaleler kaydettik. Nükleer güç konusunda da Türkiye gerçek adımlar atıyor.” görüşünü paylaştı.
Global güç dönüşümünde şebeke altyapısı sorunu
Küresel güç dönüşümündeki ilerlemeye de değinen Birol, geçen yıl dünya genelinde bilhassa güneş ve rüzgar kaynaklı rekor seviyede yenilenebilir güç kapasitesinin elektrik sistemine dahil edildiğini aktardı.
Birol, buna rağmen şebeke yetersizlikleri nedeniyle bu kapasitenin yaklaşık beş katı büyüklüğünde tamamlanmış santrallerin devreye alınamadığına işaret ederek, bunun global ölçekte önemli bir tıkanıklığa işaret ettiğini ve bu nedenle elektrik iletim ve dağıtım şebekelerinin süratli bir formda inşa edilmesinin en kritik bahislerden biri olduğunu lisana getirdi.
Türkiye’nin güneş ve rüzgar gücünde kıymetli adımlar attığını, bunun daha da artması gerektiğini belirten Birol, “Çünkü potansiyelimiz muazzam. Yenilenebilir gücün daha süratli ve inançlı bir halde hayata geçirilebilmesi için şebekeleri güçlendirmemiz, yeni şebekeler kurmamız ve bunun için de gerekli finansmanı ivedilikle sağlamamız gerekiyor.” kelamlarını sarf etti.
COP31’in değeri artıyor
Türkiye’nin, 2026’da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Kontratı (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı’na (COP31) mesken sahipliği konusunu da pahalandıran Birol, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“COP31’in Türkiye’de yapılacak olması, Avustralya’yla birlikte COP31’e başkanlık edecek olması bence Türkiye için çok hoş bir haber. Türkiye’nin hem güç hem de iklim konusunda bölgeler ortası, ülkeler ortası bir köprü olduğunu bir sefer daha ispat etme talihi veriyor bize. Umarım Türkiye bu COP31’i gelişmekte olan ülkelerin pak güç finansı elde etme telaşlarını daha güçlü bir halde iletebileceği bir forum haline dönüştürebilir. Bilhassa benim için de son derece değerli olan Afrika’nın güç ve iklim meselelerinin duyulmasında değerli bir rol oynayabilir. Bu tıpkı vakitte Türkiye’nin de kendi iklim siyasetlerinde ne kadar hassas olduğunu dünyaya duyurma açısından da hoş bir vesile olacaktır.”
