Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Lideri Birol, UEA’nın Paris’teki merkezinde yaptığı açıklamada, Orta Doğu’daki tansiyondan etkilenenlere başsağlığı diledi.
Orta Doğu’daki savaşın dünya petrol piyasası tarihinde en büyük tedarik kesintisini yarattığını belirten Birol, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olması nedeniyle piyasada devre dışı kalan petrol ölçüsünün 1973 petrol krizinde ve sonrasında yaşanan tüm kesintilerden daha yüksek olduğunu söyledi.
Birol, Orta Doğu’daki tansiyonun doğal gaz piyasasında da kıymetli zorluklara yol açtığını belirterek, piyasadaki arz kısıtlarının güç güvenliği ve global iktisat açısından önemli sonuçlar doğurduğunu söz etti.
UEA üye ülkelerinin petrol piyasasındaki tedarik kesintisine karşı geçen hafta acil durum petrol stoklarından 400 milyon varilin piyasaya sürülmesi konusunda muahedeye vardığını hatırlatan Birol, bunun UEA tarihindeki en büyük stratejik petrol rezerv kullanımı olduğunu kaydetti.
Birol, alınan kararın piyasalarda tesirini gösterdiğini ve petrol fiyatlarının geçen haftaya nazaran daha düşük düzeylerde seyrettiğini belirterek, “Ancak geçen hafta söylediğimi tekrar ediyorum, petrol ve gazın istikrarlı akışına geri dönmenin en kıymetli şartı, Hürmüz Boğazı’ndan geçişin tekrar başlamasıdır” dedi.
Petrol arzındaki kesintinin başta gelişmekte olan ülkeler ve Asya ekonomileri olmak üzere tüm ekonomileri ve tüketicileri etkilediğini vurgulayan Birol, şu değerlendirmede bulundu:
“Enerji arzı üzerindeki en büyük ve en acil tesirler Asya’da hissediliyor. Arz kesintilerinden en çok etkilenen tüketiciler ve fiyat artışlarından en fazla etkilenenler, Güney ve Güneydoğu Asya’daki gelişmekte olan ekonomiler. Bu bölgelerde yalnızca nakliyecilik için değil, birebir vakitte mutfak yakıtları, yani yemek pişirme için LPG temini konusunda da acil tedbirler uygulanıyor. Etkilenenler yalnızca tüketiciler değil. Orta Doğu’daki kıymetli üreticiler, örneğin Irak, artık temel mali gelir kaynaklarının büyük bir kısmından yoksun bırakılmış durumda. Karşı karşıya olduğumuz durum bu.”
“Boğaz yarın açılsa bile ticaretin toparlanması vakit alacak”
Birol, stratejik petrol rezervlerinin kullanıma açılmasına ait süreç hakkında, “Şu anda ben konuşurken, UEA’nın teşebbüsü sayesinde, stratejik petrol rezervlerinden Asya piyasasına akış başladı. Bunlara ek olarak, UEA acil durum petrol stoklarından daha fazla petrol ve petrol eseri piyasaya sürülmeye devam ediyor” dedi.
Asya-Pasifik ülkelerinin acil durum stoklarından 100 milyon varilin üzerinde petrolü piyasaya sunma kararına katıldığını belirten Birol, Avrupa ülkelerinin de benzeri ölçüde petrolü piyasaya sağlamayı kabul ettiğini söz etti. Amerika kıtasından ise 170 milyon varilin üzerinde petrol rezervinin geleceğini ve 20 milyon varili aşan üretim artışı beklendiğini söyledi.
Birol, tüm üye ülkelerle uyum içinde hareket ettiklerini belirterek, “UEA üye ülkelerinin bu büyük ölçüdeki petrol rezervini kullanıma açmasına karşın, hâlâ çok fazla stokumuz mevcut. Mevcut stokların özgür bırakılması tamamlandığında, UEA üye ülkelerinin hükümet ve hükümet yükümlülüğü altındaki endüstriyel stokları sırf yaklaşık yüzde 20 azalmış olacak. Hâlâ 1,4 milyar varilden fazla stok kalacak ki, bu da gerektiğinde daha fazlasını yapabileceğimiz manasına geliyor” sözlerini kullandı.
Birol, petrol piyasasındaki arz kesintisinin daha uzun sürmesi ihtimaline karşı hazırlıklı olunması gerektiğini belirterek, “Hürmüz Boğazı yarın tekrar açılsa bile, UEA iddialarına nazaran, global güç ticaretinin toparlanması vakit alacak.” ihtarında bulundu.
IEA üyesi ülkelerin 400 milyon varil petrolü piyasaya sürme kararı
IEA Başkanı Birol geçen hafta, IEA üyesi ülkelerin kurum tarihindeki en yüksek ölçüde stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda mutabakata vardığını açıklamıştı.
Karar, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak hücumları sonrasında İran’ın misilleme olarak bu ülkelerle ilişkili gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini fiilen durdurması ve petrol piyasalarında oluşan arz şokunun akabinde alındı.
Dünyadaki günlük petrol talebinin yaklaşık yüzde 20’sinin taşındığı Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol ve petrol eserlerinin akışının durma noktasına gelmesi petrol fiyatlarında sert yükselişlere yol açtı.
UEA tarihindeki 6. stratejik rezerv kullanımı
UEA üye ülkelerinin koordineli biçimde acil durum petrol stoklarını piyasaya sürme kararı, 1974 yılında kurulan kurumun tarihinde bu kapsamda alınan 6. karar oldu. Daha evvel bu cins kararlar 1991, 2005, 2011 ve Rusya-Ukrayna savaşı sonrasında iki kere 2022 yılında alınmıştı.
UEA üye ülkeleri, net petrol ithalatının 90 gününe eş kıymet ölçüde acil durum petrol stoku bulundurmakla yükümlü bulunuyor. Bu rezervler, petrol arzında önemli kesintiler yaşandığında talebi karşılamak ve global iktisadın işleyişinin sürmesini sağlamak emeliyle tutuluyor.
UEA üyelerinin mevcut durumda 1,2 milyar varili aşan acil durum stokuna ek olarak hükümetlerin yükümlülüğü altında yaklaşık 600 milyon varil daha sanayi stoku bulunuyor. Bu stoklar ekseriyetle rafineriler ve petrol ithalatçıları da dahil olmak üzere büyük tedarikçiler tarafından depolama tesislerinde tutuluyor.
